Molenmes

Het wereldberoemde molenmes van Robert Herder, wie heeft of kent het niet?

Het molenmesje is een traditioneel niet roestvrij schilmesje, gemaakt door Robert Herder in Solingen (Duitsland).  Het was in oma’s keuken al aanwezig en als ze nog leeft, gebruikt ze het nu nog steeds. Wie het molenmes ontdekt is er direct aan verknocht.

Molenmes

Wat maakt het molenmes zo goed?

  • Goede staalsoort

    Het lemmet van een molenmes is gesmeed uit carbonstaal. Dit carbon maakt het staal zeer sterk, zodat het niet snel bot wordt of vervormt. Een molenmes wordt o.a. om deze reden vaak ‘zelfslijpend’ genoemd, hoewel dat feitelijk onmogelijk is.
    Carbonstaal is niet roestvrij. Dat kan een nadeel zijn, omdat je het mes altijd snel moet afdrogen als het nat is. Eventuele verkleuringen en een beetje roest kan je er met een kunststof schuursponsje (geen metaal) echter weer makkelijk afpoetsen. En daarna gewoon af en toe even met het sponsje ‘polijsten’ in de afwasbak en het blinkt weer als nieuw.
    Er is ook een roestvrijstalen uitvoering. Deze blijft minder lang scherp omdat roestvrij staal minder hard is, maar is ook een genot om mee te snijden.

  • Dun lemmet

    Het mesje is zeer dun. Dat bevordert de snij-eigenschappen. Eigenlijk bestaat er geen scherper mes dan het molenmes. Met dit mesje kan je gemakkelijk een tomaat in milimeterdunne plakjes snijden, zonder dat de inhoud eruit loopt. Het mes wordt geslepen volgens de ‘Dunschliff’ methode, waarbij er geen vouw in het lemmet wordt geslepen, maar (bijna) het gehele lemmet tegen het slijpwiel wordt gehouden. Deze methode wordt ook voor enkele andere messen gebruikt, maar door een klassieke ambachtelijke slijpwijze op o.a. walrussenleer is de kwaliteit van molenmesjes op dit punt niet of nauwelijks te evenaren.

  • Handelbaarheid

    Het molenmesje ligt goed in de hand en is volledig uitgebalanceerd. Die eigenschappen worden, hoewel je dat nauwelijks kunt zien, nog steeds doorontwikkeld. Het bestaat al erg lang en heeft in de loop van de tijd een langer handvat gekregen omdat de gebruikers grotere handen hebben gekregen. Met dat langere handvat ontstaat een andere balans, die weer opgeheven moet worden door een andere vorm van het mes of het handvat. Dat is bij het molenmes niet het geval. Het oorspronkelijke handvat is iets langer, maar qua vorm onveranderd gebleven en het mes ligt nog steeds erg goed in de hand.

  • Handgemaakt

    Het mes wordt helemaal met de hand gemaakt. Het lemmet en de tang worden in één geheel gesmeed en het heft wordt er met de hand aan bevestigd. De makers doen er alles aan om het mes helemaal goed afgewerkt af te leveren. Dat garandeert dat ieder individueel exemplaar een genot is om mee te werken.
    Voor de geïnteresseerden: de fabricage van het molenmes volgens de Dunschliff’ methode. (deze link opent een youtube filmpje in een nieuw venster)

  • Prijs/kwaliteit

    Het molenmesje blijft goedkoop voor wat het biedt. Het wordt aangeboden tussen 10 en 13 euro, waarvoor je een heel leven lang plezier hebt.

Historie

Hoewel het molenmesje ook door andere Herder telgen is en wordt gemaakt, is Robert Herder is op dit moment de belangrijkste maker van het schilmesje onder de naam ‘Windmühlenmesser’. Het beeldmerk, de molen,  voorziet het mes van de naam, die in het Nederlands ‘Molenmes’  is geworden.  De molen is als beeldmerk gekozen voor de export naar Nederland, waar wij trots zijn op onze molens.
Robert Herder was een telg uit een heel geslacht Herder messenproducenten, waaronder ook Abraham en Friedrich Herder, die al vroeg in de 18e eeuw messen maakten.
Als je geïnteresseerd bent in de historie van Herder messen en de samenhang tussen de vele ‘Herder’  merken uit Solingen, dan is o.a. dit artikel misschien interessant voor je.

Andere ‘dunschliff’ messen

Naast het oorspronkelijke molenmesje maken de Herders een hele serie dungeslepen  messen in allerlei uitvoeringen. De kwaliteit van deze messen is zonder uitzondering bijzonder goed en sluiten qua gevoel en scherpte naadloos aan op het schilmesje.
Iedere ‘Herder’ fabriek heeft zijn eigen klassiekers.  Het molenmes van R. Herder is er zo één, maar ook het knipmes van F. Herder Abr. Sohn is een klassieker heeft zijn eigen historie. In het algemeen staat ‘Herder’ voor hoge kwaliteit.
Een moderne klassieker is bijv. de Lignum 3, die naast het molenmesje het meest bekende mes van Robert Herder en het favoriete mes van Wouter Klootwijk is.

Andere Herder Solingen messenmakers

Omdat de verwarring behoorlijk groot kan worden als je op zoek gaat naar een ‘ Herder’ mes, noem ik hier even de drie meest bekende merken (plus een helaas uitgestorven fabriek), inclusief de beeldmerken die historisch zijn gebruikt.. Zoals je kunt zien heeft met name F. Herder veel beeldmerken en merknamen afgewerkt sinds 1727. Maar, maak je niet druk als je er eentje zoekt. Traditioneel worden verschillende merken Herder messen door dezelfde mensen gemaakt. Bijvoorbeeld de slijpers zijn in de gehele Herder historie steeds ‘ZZP’-ers geweest, die voor verschillende Herder messen zijn gevraagd. Er zijn dus minder verschillen dan het merk doet vermoeden.

  • H. Herder – sinds 1927 (inmiddels El. Herder)

 

 

 

  • Herder und Sohn – Diogenes – 1923 – (opgeheven?)