Laguiole of ‘Laguiole’ ?

Forge de laguiole
Een typisch Laguiole mes met kurkentrekker

Laguiole vouwmessen behoren tot de beste messen ter wereld (en tot mijn favoriete messen). Ze worden met de hand gesmeed, geslepen en in elkaar gezet in het dorp Laguiole in Frankrijk.

Herkomst en geschiedenis

Laguiole messen (spreek uit: ‘lajol’) zijn (vouw)messen van een zeer hoge kwaliteit, die tot 1920 met de hand werden gesmeed en geslepen in het franse dorpje Laguiole, vaak voorzien van een kurketrekker om het voor de handelsreizigers en herders mogelijk te maken hun maaltijden met een flesje wijn te kunnen nuttigen. Na 1920 is de productie geheel verplaatst naar omliggende dorpen en naar Thiers, de messenstad van Frankrijk. Sinds 1984 komen er weer originele traditioneel vervaardigde Laguiole messen uit het dorp zelf.

De reden voor de verhuizingen is het uitbreken van de eerste wereldoorlog in 1914. Veel mannen uit het dorp werden naar het front gestuurd. Velen van hen, bijna allemaal messensmid of slijper, kwamen om in de oorlog of keerden niet meer terug in het dorp en daardoor ontstond er in Laguiole een tekort aan smeden. Dat tekort leidde er toe dat de bedrijven die de messen produceerden na de oorlog verkasten naar gebieden waar nog wel mannen voor de smederij beschikbaar waren. De meeste vonden hun heil in en rond Thiers, wat sindsdien de belangrijkste messenstad in Frankrijk is en waar nog steeds de grote messenmerken gevestigd zijn.
Door deze verhuizing ontstond er op de markt wat onduidelijkheid over welke messen nog als Laguiole bestempeld konden worden en welke niet. Nu, honderd jaar later, is het ‘merk’ Laguiole geen merk meer, maar een type mes, net zoals Goudse kaas een type kaas is, dat vaak niet meer in Gouda wordt gemaakt.

Het ontstaan van klonen

Laguiole messen zijn wereldwijd zeer gewild, wat heeft geleid tot een ongebreidelde explosie aan ‘Laguiole’-fabrikanten, in Frankrijk, buiten de oorspronkelijke streek, tot in allerlei andere landen, waarvan Pakistan en China de meest vreemde eenden in de bijt zijn.

Laguiole village
Het dorpje Laguiole in de Aubrac (Frankrijk)

In het oorspronkelijke dorp worden echter nog steeds de messen op de oorspronkelijke traditionele wijze met de hand gemaakt, waarbij de kwaliteitseisen duidelijk belangrijker zijn dan een lage prijs. Het oorspronkelijke Laguiole mes wordt met de hand gesmeed, bewerkt en in elkaar gezet door één enkele smid, die er maximaal 5 per dag kan maken. Dat maakt ze een stuk duurder dan de vele andere varianten die in omloop zijn. Ook in de streek (Aubrac), maar buiten het dorp, worden deze messen gemaakt, die alle kenmerken bezitten die een Laguiole zo goed maakt.
Om het onderscheid tussen nep en echt extra moeilijk te maken zijn er in het dorp Laguiole nieuwe messenmakers neergestreken, die hun pijlen richten op de vele toeristen met machinaal gemaakte, maar in het dorp geassembleerde klonen. Laguiole of niet?

Kenmerken van een Laguiole
Forge de Laguiole
Een échte: Forge de Laguiole uit het dorp zelf!

Echte Laguiole messen hebben een aantal duidelijke kenmerken, die ze onderscheidt van de niet handgemaakte varianten. Het belangrijkste en meest opvallende kenmerk:
– Een echte Laguiole lemmet heeft nooit kartels, maar een gladde snede.

Dan zijn er wat subtielere eigenschappen die kenmerkend zijn voor een handgemaakte Laguiole:

– Een oudere handgemaakte Laguiole is altijd een vouwmes, nooit een vast mes.
– De veer die het mes op zijn plaats houdt, is op de krop oftewel de ‘schouder’ voorzien van een ‘bijtje’ (sinds WOII) of een daarop gelijkend symbool (daarvoor). Dat bijtje is als één geheel met de veer gesmeed (monobloc) en er niet later aan vast gelast. De veer en het bijtje zijn vaak bewerkt met mooie patronen, meestal door de smid zelf ontworpen.
//www.demessenslijper.nl/wp-content/uploads/2018/12/couteau-pour-abeille-crop.jpg

– Als je twee Laguioles van één smid naast elkaar legt, dan zie je kleine verschillen vanwege het handwerk. In onderstaande figuren zie je minuscule verschillen in het smeedwerk van de ‘veer’ en het ‘bijtje’:

– Het oorspronkelijke model heeft een heft (handvat) met een messing bolster aan beide zijden. Er zijn echter ook heften met roestvrij- of edelstaal bolster of zelfs zonder bolster, dus dit is geen ‘hard’ kenmerk.
– Het heft zelf is gemaakt van ossenhoorn of slechts de punt daarvan (pointe de corne), een goede hardhoutsoort, mammoet-ivoor, parelmoer of een ander exotisch materiaal.
– In het handvat van oude Laguiole messen is een herderskruis ingelegd, een patroon van 5 tot 7 stippen in de vorm van een kruis. De schapenherders staken het mes vroeger in de grond om bij het kruis te kunnen bidden.
Het herderskruis wordt bij zeer veel goedkope klonen echter ook gebruikt om ‘authenticiteit’ van het mes te suggereren. De afwerking van het kruis is in dat geval zichtbaar machinaal gefabriceerd; ieder kruis is exact gelijk aan de andere kruizen van het model en de kruizen zijn volkomen symmetrisch. Dat is bij een echte Laguiole vanwege de handarbeid vrijwel nooit zo.
– Het lemmet raakt bij het sluiten nooit de binnenrand van het heft. Als dat het geval is, dan ben je zeker van een imitatie.
– Een Laguiole straalt kwaliteit uit. Onderdelen zijn netjes, passend en nauwsluitend gemonteerd. Er is geen ruimte voor stof of vocht tussen het heftmateriaal en de bolsters.
– Een Laguiole is duur. De goedkoopste modellen kosten in Nederland minimaal 115€ per stuk. Een nieuwe Laguiole van 60 euro kan een goed mes zijn, maar kan vanwege de prijs nooit een handgemaakt exemplaar zijn.

Helaas worden inmiddels ook de imitaties altijd voorzien van minimaal enkele van deze uiterlijke kenmerken, zodat het onderscheid steeds moeilijker te maken is. Je gaat het echter wel merken als je met je Laguiole gaat snijden, vooral als het mes helemaal scherp is. Echte Laguiole messen kunnen scherper worden geslepen en blijven ook lang scherp, omdat het messenstaal van een goede kwaliteit is (vaak Sandvik staal).

De échte Laguiole messen

Échte handgemaakte Laguiole messen worden sinds 1984 door Forge de Laguiole weer in het dorp zelf gemaakt. Andere producenten die dezelfde kwaliteit leveren zitten nog in de streek (Aubrac), waaronder Laguiole en Aubrac, Fontenille Pataud, G.David, Honoré Durand, Claude Dazorme en een aantal kleinere smederijen.
Daarnaast maakt een aantal fabrikanten goede, maar machinaal vervaardigde messen, die om deze reden ook een stuk goedkoper zijn, bijvoorbeeld Rossignol en Jean Dubost.

Certificaat van echtheid?

Bij de echte handgemaakte Laguiole messen wordt vaak een certificaat van echtheid geleverd. Daarop staat de leverancier en de smid (of een groep smeden) die het mes heeft gemaakt.
Helaas wordt ook door andere fabrikanten vaak een certificaat van echtheid geleverd. Op het certificaat wordt dan vermeld dat het mes een Laguiole mes is, wat wettelijk is toegestaan, maar feitelijk niets betekent. Het certificaat krijgt pas écht waarde, als is vermeld dat het mes handgemaakt is en door wie… en daar betaal je dan ook flink voor.
Veel gecertificeerde imitaties komen uit China en Pakistan, met alle uiterlijke kenmerken van het produit veritable, die echter slechter snijden dan een natte krant. Laat je niet teleurstellen …

De lachertjes …

Soms zie je ‘Laguiole’ messen, die fouten bevatten, waarmee de oorsprong wordt verraden. In China weten ze tenslotte niet alles. Soms staat het herderskruis ondersteboven, voor die enkele herder die ondersteboven, op zijn kop staand, ook wil kunnen bidden.

Soms moet je concessies doen voor de Laguiole look. In het onderstaande geval is het (foei, gekartelde) mes het voorbeeld geweest voor de kromme vork en lepels. Ik zie het gebeuren.. de vork in mijn wang en de soep in mijn oor.

French Home 24-piece Faux Wood Handle Laguiole Style Flatware Set - Overstock™ Shopping - Great Deals on French Home Flatware Sets